1. Aleksandra Mitrović, Department of Forensic Engineering, Faculty of Forensic Sciences and Engineering, CBRNe Center of Excellence, University of Criminal Investigation and Police Studies, 11000 Belgrade, Serbia
2. Jelena Lamovec, Serbia
3. Svetlana Pelemiš, Технолошки факултет у Источном Сарајеву,
Republic of Srpska, Bosnia and Herzegovina
U forenzičkim istragama materijali se tradicionalno posmatraju kao pasivni nosioci tragova oštećenja, a ne kao aktivni izvori informacija o prethodnim događajima. Međutim, savremena nauka o materijalima pokazuje da inženjerski materijali inherentno beleže svoju mehaničku, termičku i hemijsku istoriju kroz trajne ili prolazne promene u strukturi i svojstvima. U ovom radu uvodi se i formalizuje koncept forenzičkog pamćenja materijala, pri čemu se materijali posmatraju kao „tihi svedoci“ sposobni da tokom vremena očuvaju informacije o uslovima opterećenja, izloženosti sredini i mehanizmima otkaza. Predstavljen je sveobuhvatan pregled i klasifikacija forenzičkog pamćenja materijala prema dominantnom fizičkom mehanizmu: mehaničkom (plastična deformacija, polja zaostalih napona, morfologija preloma), termičkom (fazne transformacije, zone uticaja toplote, prolazni termički odzivi), hemijskom (oksidacija, degradacija, produkti korozije) i mikrostrukturnom (evolucija zrna, defekti, promene kristalografske teksture). Razmatra se vremenska postojanost svakog tipa memorije, uz razlikovanje kratkoročnih, srednjoročnih i dugoročnih forenzičkih indikatora, sa posebnim osvrtom na njihov značaj za rekonstrukciju događaja. Posebna pažnja posvećena je naprednim metodama merenja sa punim poljem deformacije odnosno temperature, kao što su korelacija digitalnih slika i infracrvena termografija, koje omogućavaju beskontaktno otkrivanje i vizuelizaciju latentne memorije materijala koji su često nedostupni konvencionalnim forenzičkim metodama. U radu se ukazuje na glavne izazove, uključujući nedostatak standardizovanih forenzičkih procedura za tumačenje memorije materijala, rizik od pogrešnog pripisivanja sličnih oštećenja istim uzrocima, kao i potrebu za interdisciplinarnim okvirima koji objedinjuju mehaniku, nauku o materijalima i forenzičko inženjerstvo. Objedinjavanjem saznanja iz različitih oblasti, ovaj rad predstavlja forenzičku memoriju materijala kao zajednički konceptualni okvir za razumevanje istorije oštećenja i otkaza materijala. Predloženi pristup predstavlja osnovu za buduća eksperimentalna istraživanja, razvoj standarda i uključivanje dokaza zasnovanih na fizičkim zakonitostima u proces donošenja forenzičkih zaključaka. Posmatranje materijala kao aktivnih nosilaca informacija o prethodnim događajima može doprineti povećanju pouzdanosti, objektivnosti i naučne utemeljenosti savremenih forenzičkih istraživanja.
Кључне речи :
Тематска област:
Датум:
20.08.2026.
Contemporary Materials 2026 - Savremeni Materijali
Датотека уз рад
(17.22 KB)
